X
تبلیغات
دامپزشكي - اهمیت کیفیت آب در پرورش گاوهای شیری

واژه های کلیدی: گاو شیری، کیفیت آب

 

مقدمه

آب به عنوان يك ماده مغذي ضروري پس از اكسيژن داراي بيشترين اهميت براي حفظ حيات، بهينه سازي رشد، شيردهي و توليد مثل گاوهاي شيرده مي باشند. آب براي هضم ،جذب و متابوليسم مواد غذايي ،حفظ مايعات بدن و تعادل يونها، حذف مواد زائد و كاهش حرارت اضافي بدن، ايجاد يك محيط سيال و مايع براي جنين و همچنين براي انتقال مواد مغذي به بافت ها ضروري مي باشند. نياز به آب در واحد جرم بدني در گاوهاي شيرده نسبت به ساير حيوانات مزرعه اي بيشتر است چون 87% از شير توليدي را آب تشكيل مي دهد. محتوي كلي آب بدن گاوهاي  شيرده بين 81-56% وزن بدن می باشد که بسته به مرحله شيردهي متغير مي باشد. از دست رفتن تنها 20% از كل آب بدن براي حيوان كشنده است. به هر حال با توجه اهميت و ضرورت آب به عنوان يك ماده مغذي در برخي مواقع كيفيت و تأمين آب آشاميدني به درستي مورد توجه قرار نمي گيرد كه در نهايت منجر به كاهش توليد، رشد و همچنين به خطر افتادن سلامت حيوان مي شود.

 نياز آب

دانلود فیلم با لینک مستقیم

آب مورد نياز گاوهاي شيرده از طريق نوشيدن آزاد، مصرف غذا(آب موجود در غذاي مصرفي) و آب متابوليكي كه در جريان اكسيداسيون مواد غذايي در اندامهاي بدن توليد مي شود، تأمين مي گردد. نوشيدن آب به صورت آزاد 90-80 درصد از نيازهاي گاوهاي شيرده را برطرف مي كند.

عوامل موثر بر ميزان مصرف آب درگاوهاي شيرده شامل: مرحله فيزيولوژيكي، توليد شير، ميزان مصرف ماده خشك، اندازه بدن، ميزان فعاليت، تركيبات جيره(به عنوان مثال كنسانتره، علوفه، سيلو يا علوفه تازه) درجه حرارات محيط وساير عوامل محيطي(مثل رطوبت و باد)مي باشد. ديگر عواملي كه بر روي مصرف آب در حيوانات تاثير مي گذارد شامل: مقدار شوري آب، ميزان سولفات و كلرايد، ميزان سديم مربوط به جيره، دماي آب، رفتارهاي گروهي حيوانات و ساير عوامل كيفيتي مثل  pHو ميزان مواد سمي آب مي باشد. ميزان آب مصرفي در گاوهاي شيرده را با توجه به توليد شير و مقدار ماده خشك مصرفي و درجه حرارت محيط از طريق معادله زير قابل تخمين است.

]+ماده خشك مصرفي (پوند در روز)×85/1[+توليد شير روزانه (پوند در روز)×9/0=آب مصرفي (پوند در روز)

(oF77/17-8/1)متوسط حداقل درجه حرارت يك هفته بر حسب فارانهايت ×64/ 2+ سديم

مصرفي (گرم در روز)11% +                                  

 

معادلات ديگري نيز براي تضمين آب مصرفي گاوهاي شيري وجود دارد مانند معادله كاستل و ترماس (1975)

ميزان آب مصرف=53/2 × توليد شير +45/0 × درصد ماده خشك جيره -3/15

و يا معادله مرفي و همكاران(1983)

ميزان آب مصرفي =9/0×توليد شير +85/1×ماده خشك مصرفي +05/0×سديم مصرفي +2/1×متوسط حداقل دماي روزانه +99/15

گاو در روز چندين بار آب مي خورد و زمان مصرف آب به تغذيه و شيردوشي بستگی دارد  و معمولاً 30 تا50 درصد از آب مصرفي روزانه را 1 ساعت بعد از شير دوشي مي خورد. .طبق گزارشات سرعت نوشيدن آب در گاوها بين 1تا4 گالن در دقيقه است. بر اساس مطالعات تجربي طول آبشخور به ازاي هر رأس گاو بايد 2 اينچ(5سانت ) و عمق آن 24 تا 32 اينچ(6/7 سانت) باشد .تا پوزه گاو 1 تا 2 اينچ در داخل آب فرو رود.به ازاي هر 20-15 گاو حداقل يك ظرف آب (آبشخور) لازم است. دماي آب مصرفي نيز بر رفتار مصرف آب و عملكرد حيوان تأثير گذار است و گاوها نوشيدن آب با دماي مناسب (oF 82-63)  را به آب هاي خيلي سرد و گرم ترجيح مي دهند. بنابراين دادن آب با دماي مناسب به گاوها مفيد مي باشد.

عوامل كيفيتي آب كه روي عملكرد تأثير مي گذارد

عواملي كه معمولاً در ارزيابي كيفيت آب در نظر گرفته مي شوند شامل، بو، مزه(خواص ارگانولپتيك) خواص شيميايي و فيزيكي، حضور تركيبات سمي، غلظتهاي عناصر سنگین  و سبک و آلودگيهاي ميكروبي مي باشند. غلظت هاي بيش از حد بعضی از این عوامل ممکن است دارای اثرات مستقیمی روی قابلیت پذيرش(مطبوع بودن) آب آشاميدني باشند، در حالي كه بقیه عوامل ممكن است روي كارهاي فيزيولوژيك و هاضمه اي پس از مصرف و جذب اثر بگذارند.

خواص ارگانولپتيك

گاوهاي شيرده مي توانند مزه و بوي ناهنجار را شناسايي كنند. چنانچه منبع آب از خود بويي ساطع كند و يا تيره باشد گاوهاي ماده در حد كافي براي رفع نيازهاي توليدي خود آب نمي نوشند و يا ممكن است كاملاً از نوشيدن آن امتناع كنند.

خواص فيزيكي شيميايي

خواص فيزيكي شيميايي آب مي تواند روش مفيدي در جهت كمك براي تعيين كيفيت آب باشد. اين عوامل عبارتند ازpH ، كل مواد جامد حل شده(TDS) و مواد ديگر به مقدار بيش از حد مانند سولفات، كلريد ،نيترات، تركيبات سمي و میکروارگانیسم ها.

 

 

عوامل ضد كيفيتي كه به صورت بالقوه ايجاد مشكل مي كنند

عوامل ضد كيفيتي اوليه كه در غلظتهاي بالا روي جذب آب و يا سوخت و ساز گاو شيرده اثر مي گذارند عبارتند از:TDS ، سولفور، سولفات و كلرايد، نيترات، آهن، منگنز و فلورايد. عوامل ديگر كه تصور نمي رود مهم و مايه نگراني باشند عبارتند از: pH، درجه سختي، كلسيم و منيزيم. هميشه اين احتمال وجود دارد كه عناصر معدني، تركيبات سمي و يا موجودات زنده بيش از مقدار طبيعي در آب وجود داشته باشد و براي گله مضر باشد جداول1 و2  معيارهاي كيفيت آب و دامنه محدود كننده استفاده از آنها را نشان مي دهد.

         جدول 1- معيارهاي كيفيت آب براي حيوانات مزرعه اي

فاكتور كيفيت

آستانه محدود كننده (ميلي گرم در ليتر يا ppm)

آلومينيوم

5/0

آرسنيك

05/0

بور

5

كاديوم

005/0

كروم

1/0

كبالت

1

مس

1

فلور

2

آهن

2

جيوه

01/

نيكل

25/0

سلنيوم

05/

واناديوم

1/0

روي

5

 

كل مواد جامد نامحلول(TDS)[1]

TDS    يك واژه كلي است كه مجموع تمام مواد غير آلي محلول در آب را شامل مي شود. TDS همچنين ميزان شوري آب را نشان مي دهد. به طور كلي مقادير زياد  TDSيك خاصيت نامطلوب محسوب مي شود. به هر حال  TDSبه خودي خود ممكن است اطلاعات زيادي در مورد كيفيت آب يا اجزاء تشكيل دهند آن به ما ندهد. مثلاً غلظت  TDSمي تواند كاملاً بالا باشد و عمدتاً تحت

 

 

        جدول 2- كيفيت آب براي حيوانات مزرعه اي

فاكتور كيفيتي

غلظت آستانه(ميلي گرم در ليتر)

غلظت محدود كننده(ميلي گرم در ليتر)

TDS

2500

5000

كاديوم

5

-

كلسيم

500

1000

منيزم

250

500

سديم

1000

2000

آرسنيك

1

-

بيكربنات

500

500

كلريد

1500

3000

فلورين

1

6

نيترات

200

400

سولفات

50

1000

دامنه pH

5/8-6

9-6/5

 

تأثير غلظتهاي بالاي كلسيم و منيزم قرار گيرد، با اين وجود اثرات كمي روي تغذيه آب يا هيچ تأثيري بر عملكرد گله نگذارد. جدول 3 دستورالعمل هاي استفاده از آب هاي حاوي مقادير متغيري از  TDSكلي را ارائه مي دهد. فقط تعداد كمي مطالعه اثرات شوري را بر روي توليد شير بررسي كرده اند و نتايج بدست آمده متناقض است. جاستر و همكاران(1978) مشاهده كردند كه وقتي به آب مصرفي گاوهاي ماده كه  ppm  TDS 1961 داشت  ppm2500 كلريد سديم اضافه شد توليد شير كاهش می یابد. در يك مطالعه توسط چاليس و همكاران(1987) مشخص شد كه وقتي به گاوهاي ماده در هواي گرم آب داراي TDS  ppm4300 داده شود، توليد شير كاهش می یابد.در مطالعه ديگري بهمن و همكاران(1993) گزارش كردند كه آب داراي TDS ppm 3500 بر روي توليد شير اثري نداشت. سولمون و همكاران(1995) نيز نتايجي مشابه نتایج جاستر گزارش كردند. در يك مطالعه توسط چاليست و همكاران(1987) در شرايط آب و هواي گرم عربستان وقتي آب مصرفي كه TDS ppm 4400 داشت و ppm 2400 آن سولفات بود، نمك زدايي شد، آب مصرفي 20%  و مصرف غذا 32% افزايش يافت و توليد شير 28% (77تا60پوند) بهبود يافت. هنگامي كه دو بار آب با شوري بالا داده شد، توليد شير 2/13 پوند در روز به مدت يك هفته كاهش يافت. اين مطالعه نشان داد كه آب با TDS بالا و هواي گرم براي گاوهاي شيرده مضر است.

 

جدول 3- دستورالعمل استفاده از آبهاي نمكي براي گاوهاي شيرده

TDS ppm))

پيشنهاد

(آب تازه)كمتر از 1000

هيچ مشكلي براي حيوان ايجاد نمي كند

2999-1000(كمي نمكي)

نبايد روي سلامت و عملكرد اثر بگذارد اما ممكن است باعث اسهال ملايم و موقت شود

4999-3000(تقريباًشور)

عموماً رضايت بخش است امام ممكن است باعث اسهال شود به ويژه با مصرف اوليه

6999-5000(شور)

مي تواند براي نشخوار كنندگان بالغ استفاده شود اما براي حيوانات آبستن و گوساله ها استفاده نشود.

10000-7000(خيلي شور)

در صورت امكان استفاده نشود .بر روی حيوانات آبستن شيرده و حيوانات پرواری جوان تأثير منفي دارد.

10000> (آب نمك)

نا مطمئن است و تحت هيچ شرايطي نبايد استفاده شود

 

سولفور و سولفات

به نظر مي رسد كه سولفور موجود در آب به صورت سولفيد هيدروژن كه بوي تخم مرغ فاسد شده را منتقل مي كند روي مصرف آب اثر مي گذارد. به هر حال هنوز به طور دقيق مشخص نيست كه چه غلظتی از سولفيد هيدروژن و يا چه شدتي از بو مصرف طبيعي آب را كاهش مي دهد؟ هنوز مشخص نيست كه آيا گله با بو سازش پيدا مي كند يا خير؟ .طبق تجربه مشخص شده است كه غلظت زياد سولفات(واحتمالاً كلريد كه آنيون فعال بيولوژيكي ديگري است) در آب آشاميدني مي تواند مصرف آب را كاهش دهد. به هر حال در ارتباط با حداكثر غلظت قابل تحمل سولفات اختلاف نظر وجود دارد. در يك تحقيق توسط ويس و هانتر(1971) مشخص شد كه وجود ppm 3493 از سولفات(به صورت سولفات سديم) در آب آشامیدنی جذب آب، افزایش و مصرف ماده خشک را در تلیسه ها کاهش می دهد. در يك آزمايش ويس و كپس(1972) دريافتند كه حداكثر تحمل سولفات در تليسه ها ppm 1450 بود. تحقيقات اخير در دانشگاه كلمبيا نشان داد كه آب آشاميدني حاوي ppm 4700-3200 سولفات(سولفات سديم يا منيزيم) براي گوساله هاي ماده و پرواري نامطبوع بوده است.

آهن

غلظت آهن در آب آشاميدني بيشتر از ppm 3/0 براي سلامتي انسان مضر است و براي عملكرد و سلامتي گاوهاي شيرده يك نگراني به حساب مي آيد. اولين عامل اين است كه آهن بالا در آب آشاميدني ممکن است قابلیت پذیرش و بنابراین مصرف آب را كاهش دهد. همچنين يك لايه چسبناك وتيره در شبكه آب توسط باكتري هاي آهن دوست تشكيل مي شود كه ممكن است مصرف آب و حتي سرعت و حجم جريان آب را كاهش دهد. شكل شيميايي آهن در آب آشاميدني به صورت 2+Fe(فروس) است. آهن موجود در منابع غذایی به صورت 3+Fe(فريك) است. شكل 2+Fe در آب به خوبي حل مي شود در حالي كه شكل 3+Fe در آب غير قابل حل است. فعالیت فريتن موجود در ديواره روده خطر مسموميت آهن توسط حيوانات را با كنترل جذب آهن كاهش مي دهد. ولي با اين وجود چون آهن به شكل فروس فوق العاده قابل حل است مي تواند از اين سيستم عبور كند و جذب شود. وجود مقادير زياد آهن به شكل فروس در بدن مي تواند باعث استرس اكسيداتيو شود. اين نوع استرس به ساختار ديواره سلولي آسيب مي رساند و واكنش هاي بيوشيميايي طبيعي را مختل مي كند. علائم مشاهده شده در اثر اين بيماري عبارتند از: التهاب پستان و رحم، اسهال، اختلال در سیستم ايمني و همچنین جذب غذا و رشد بدن و توليد شير كاهش مي يابد.

نتيرات

وقتي نيترات(NO3) به مقدار زيادي در آب آشاميدني وجود داشته باشد براي گاوهاي شيري مشكلاتي را به وجود مي آورد. در يك مطالعه توسط كاهلر و همكاران(1974) به منظور بررسي اثرات نيترات بر روي سيستم توليد مثل گاوهاي شيري يك آزمايش به مدت 35 ماه انجام شد. براي اين منظور 2 گروه از گاوها استفاده شده كه يك گروه آب معمولي(حاوي ppm 19 نيترات) و به آب مصرفي گروه ديگر ppm 374 نيترات به صورت نيترات پتاسيم اضافه شد. در طي 20 ماه اوليه تحقيق هيچ تفاوتي در عملكرد توليد مثلي اين دو گروه مشاهده نشد. اما در 15 ماه آخر گاوهاي ماده اي كه آب داراي نيترات  بالا را مي نوشيدند، تعداد تلقيح هاي بيشتري به منظور آبستني داشتند و نرخ آبستني در آنها پايين تر بود و در نهايت فاصله گوساله زايي طولاني تري داشتند. در يك مطالعه ديگر توسط انسلي(2000) 127 گله گاو شيري مورد مطالعه قرار گرفت، نتايج نشان داد كه گله هايي كه با آبهاي داراي غلظت نيترات بالاتر تغذيه مي شدند، فاصله گوساله زايي طولاني تري داشتند. جدول 4 غلظتهاي نيترات و نيترات نيتروژن(NO3-N)  را در آب آشاميدني و ميزان خطر اين غلظت ها را نشان مي دهد.

تركيبات سمي

تركيبات سمي به صورت مواد مضر براي انسان و حيوان تعريف مي شوند. اين تركيبات سمي به طور طبيعي در آب يافت مي شوند. به هر حال مقادير كم اين تركيبات در بين حیوانات مشكلي ايجاد نمي كند. سرب، آرسنيك، سيانيد و جيوه مثالهايي از تركيبات سمي هستند كه در جدول 1غلظتهاي محدود كننده اين تركيبات آمده است.

 

جدول 4- غلظتهاي(ppm) نيترات و نيترات نيتروژن در آب آشاميدني و عكس العمل هاي قابل انتظار

نيترات

نيترات نيتروژن 

دستور العمل

44-0

10

مشکلی براي مصرف ندارد

132-45

20-10

اگر در جيره غذايي نيتروژن پايين باشد و موازنه شده باشد مشکلی ندارد

220-133

40-20

در صورت مصرف در طولاني مدت مضر است

660-221

100-40

گاوهاي شيري در معرض خطر هستند و احتمال مرگ وجود دارد

800-661

200-100

احتمال مرگ زياد است، نامطمئن

+800

+200

نامطمئن، استفاده نشود

 

میکروارگانیسم های موجود در آب

آلودگی آب توسط میکروارگانیسم ها معمولاٌ نگران کننده نیست. به هر حال جمعيتهاي ميكروبي تحت شرايط معيني مي توانند زياد شوند و مشكلاتي را براي حیوان ايجاد كنند. تحقيقات انجام شده توسط ركير و همكاران(1987) و گالي و همكاران(1987) نشان داد كه يك توده از جلبك ناشي از سيانو باكتريم به نام Microcystic Aeruginosa مشكلاتي را ايجاد مي كنند. هر دو تحقيق نشان داد كه اگر گله از آب داراي اين نوع جلبك بنوشند به مشكلات متعددي مانند اسهال، ضعف و بي اشتهايي دچار مي شوند. و در بعضي از موارد اگر جلبك زيادي مصرف شده باشد گاوهاي ماده به هپاتوتاكسي كوزيس(ناتواني كبد) مبتلا مي شوند و در نهايت در اثر سم توليد شده توسط جلبك منجر به مرگ حيوان مي شود. توده هاي جلبكي معمولاً در آب و هواي خنك تا اين اندازه مشكل زا نيستند، چرا كه براي رشد جلبكها نياز به محيط و آب و هواي گرم است. عواملي كه مشكل زا بودن آنها هنوز مشخص نيست.

 

pH

pH آب براي اسيديته و قليايي بودن آب به كار مي رود. پيشنس(1994) گزارش كرد كه pH تأثير عمده اي روي قابليت پذيرش آب توسط حيوانات ندارد. آب آشاميدني با pH بين 9-6 عموماً براي حیوانات قابل قبول است.

كلسيم و منيزيم

در برخي موارد غلظتهاي بالاي كلسيم و منيزيم در آب آشاميدني يافت مي شود. در تحقيقات انجام گرفته بر روي حيواناتي كه از آبهایي با غلظت زياد كلسيم و منيزيم مصرف كرده اند هيچ گونه واكنش منفي ديده نشده است.

 

ميزان سختي آب

آب سخت عمدتاً داراي غلظتهاي بالايي از كلسيم و منيزيم است. اما آهن، منگنز، استرونيوم و آلومينيوم نيز وجود دارد. در دهه 1950 به نرم كردن آب سخت توجه مي شد، چون تصور مي نمود كه آب سخت جذب آب را كاهش مي دهد و در نتيجه توليد شير را كاهش مي دهد. در مطالعه گراف و هالدوي(1952) مشخص شد كه آب حاوي ppm 290 درجه سختي كلي، هيچ تأثيري بر توليد شير اضافه وزن و يا مصرف آب ندارد. بلوسروسوني(1957) و آلن و همكاران(1958) نيز نشان دادند كه ميزان سختي آب با غلظتهاي ppm 190و116 هيچ تأثيري بر عملكردهاي حيوانات يكسان نداشت. بر اساس مطالعات انجام شده مي توان نتيجه گرفت كه آب داراي ppm 290 سختي هيچ گونه تأثير منفي بر عملكرد و توليد شير در گاوهاي شيري ندارد. جدول 5 درجه مختلف سختي آب را نشان مي دهد.

جدول 5- راهنماي ميزان سختي آب

نوع آب

سختي ،ميلي گرم بر ليتر

نرم

60-0

نسبتاً سخت

120-61

سخت

180-121

خيلي سخت

180>

 

روش هاي ممكن براي بهبود كيفيت آب

با گرفتن نمونه و آناليز آب مي توان مواد تشكيل دهنده ناخواسته موجود در آب را شناسايي كرد. گاهي كيفيت آب مصرفي پايين است به طوری كه ناچار به پيدا كردن يك منبع آب جايگزين هستيم. ولي در مواردي مي توان با انجام عمليات بر روي آب عوامل ضد كيفيتي آن را حذف كرد. البته بايستي اقتصادي بودن اين كارها در نظر گرفته شود. جدول 6 يك راهنماي كلي براي انجام عمليات هاي مختلف بر روي آب مصرفي را با توجه به عامل ضد كيفيتي مورد نظر نشان مي دهد.

 

 

 poulterer2.jpg

 

 

 

جدول 6- راهنماي كلي براي روشهاي عمده عملياتي جهت از بين بردن اجزاء نامطلوب آب آشاميدني.

روشهاي عملياتي

اجزاء

AFC

AS

C

D

C-AE

MF

RO

UR

O

OF

كلرين

×

 

 

 

 

 

 

×

 

 

باكترهاي كلروفورم و ديگر موجودات ريز

 

 

×

 

 

 

 

 

×

 

رنگ

×

 

×

 

×

 

 

 

×

 

سولفيد هيدروژن

 

×

×

 

 

 

 

 

×

×

مواد غير آلي (مثلاً كانيهاي درشت و فلزات سنگين مانندسرب،جيوه،آرسنيك،كاديوم و باريوم

×

 

 

×

×

 

×

 

 

 

آهن و منگنز غير محلول

 

 

×

 

×

 

 

 

×

×

نيترات

 

 

 

×

×

 

×

 

 

×

بو و مزه

×

×

×

×

×

 

×

 

×

 

برخي آفت كشها

×

 

 

 

 

 

×

 

 

 

گاز رادون

×

×

 

 

 

 

 

 

 

 

نمك

 

 

 

×

 

 

×

 

 

 

شن،رس،گل و لاي

 

 

 

 

 

×

 

 

 

 

مواد شيميايي آلي فرار

×

×

 

×

 

 

×

 

 

 

سختي آب

 

 

 

 

×

 

 

 

 

 

ACF :تصفيه كربني فعال شذه

AS :چرخش هوا

C :كلر زدايي

D :تقطير

C-AE :تبادل كاتيون يا آنيون

RO :اسمز معكوس

UR :تابش ماوراء بنفش

O :ازوناسيون

OF :فيلترهاي اكسيد كننده

MF :تصفيه ميكانيكي


 

فهرست منابع:

1) Adams. S. R. and E. S. William. Water intake and quality for dairy cattle.           http:// www.das.psu.edu/teamdairy

2) David. K. B. 1993. Water nutrition and quality for dairy cattle. WESTERW LARGE HERD DIARY MANAGEMENT CONFERENCE.

 

3) David. K. B. 2005. Assessment of water quality and nutrition for dairy cattle. Mid- South Rument Nutrition Conference.

 

  

 


[1] - Total Dissolved Solids



تاريخ : شنبه دوازدهم فروردین 1391 | 20:20 | نویسنده : غلامرضا كمالپور |